شناسايي ريسك­ها به عنوان گام اصلي در مفهوم ريسك است. شناسايي ريسک به معني کشف و شناسايي ريسک­هایی است که ميتوانند بر دست­يابي به اهداف عملکردی پروژه اثر بگذارند. به منظور شناسايي ريسکها ابزارهاي متعددي وجود دارد مثل طوفان فکري، دلفي، مصاحبه، سياهه و نمودار علت­ و معلول. طبقه بندي ريسک­ ها(Risk Breakdown Structure) ساختاري فراهم ميآورد که شناسايي آنها را به صورت جامع ممکن ساخته و به اثر بخشي و کيفيت شناسايي ريسک کمک ميکند. طبقه بندي ريسك­ها در قالب ساختار شكست ريسك انجام مي­گيرد. اين ساختار، گروه­ها و زير گروه­هايي از ريسك­ها را كه ممكن است در يك پروژة معمول بروز كنند، مشخص مي­کند. اين ساختار سلسله مراتبي، ساختار شكست ريسك(RBS ) نامیده می­شود.همچنان كه ارزش ساختار شكست كار به توانايي تعريف و تبيين جامع كارهايي كه بايد در پروژه انجام شود برمي­گردد، ارزش ساختار شكست ريسك نيز در فهم جامع ريسك­هاي مر بوط به پروژه نهفته است. دراين ساختار، ريسك­ها بر اساس منشأ بروز آن­ها طبقه ­بندي مي­شوند. انواع مختلف(RBS ) مي­توانند براي انواع مختلف پروژه­ها و سازمان­ها مناسب باشد. يكي از مزاياي استفاده از اين رويكرد، يادآوري منشأهاي متعددي است كه ممكن است باعث بروز ريسك شوند. در این مقاله ساختار شکست ریسک براي كارخانه چاي آمارد صومعه سرا معرفی و ارائه میشود.

پيكره دانش مديريت پروژه آخرين راهنماي مديريت پروژه منتشر شده توسط مؤسسه مديريت پروژه ديد وسيعتري نسبت به ريسك از نقطه نظر تهديدها و فرصتها اتخاذ نموده است. ريسك طبق تعريف اين مؤسسه، عبارت از رويداد يا شرايطي غيرقطعي است كه در صورت وقوع، تأثير مثبت يا منفي بر روي حداقل يكي از اهداف پروژه خواهد گذاشت. با وجود اين موضوع، در بين اكثر متخصصان مبحث ريسك، تمايل به تفكر منفي و مبتني بر تهديد در مديريت ريسك حاكم است.

 طبقه بندي ريسك­ها

   طبقه­ بندي ريسك­ها، مي­تواند ساختاري فراهم آورد كه شناسايي ريسك­ها به صورت ضابطه­مند ميسر شود و اثربخشي و كيفيت فرايند شناسايي ريسك ارتقا يابد. از آنجا كه ريسك­هاي پروژه در گروه­هاي مختلفي اتفاق مي­افتند و پروژه را متأثر مي­سازند، دسته بندي آنها، به منظور شناسايي محل وقوع و نحوة تمركز آن­ها در پروژه، هم به لحاظ آگاهي از سطح ريسك­هاي پيش روي پروژه و هم به لحاظ امكان اتخاذ پاسخ­هايي كه براي گروه­­­هاي مختلف ريسك مؤثر باشد، بسيار حياتي است. مجامع مختلف و صاحبنظران مديريت ريسك در پروژه ها، ديدگاه هاي مختلفي نسبت به نحوة طبقه بندي ريسك­ها ارايه كرده ­اند كه در ادامه به برخي از آن­ها اشاره مي­شود.

روش­هاي مطرح در تعيين گروه­هاي ريسك­ها

   يكي از صاحب نظران آمريكايي مديريت پروژه بنام ماكس و ايدمن در رابطه با گروه­هاي ريسك­ها نظرات خود را به شرح زير بيان مي­كند:

ريسك­ها را مي­توان ، با توجه به مقاصد مختلف، به روش­هاي مختلف دسته بندي كرد. به عنوان مثال براي تهيه گزارش توجيهي يك پروژه، ريسك­ها را مي­توان به صورت اصلي و فرعي تفكيك كرد. براي مقاصد گزارش دهي وضعيت پروژه، آن­ها را مي­توان با توجه به تأثيرشان روي اهداف پروژه به شرح زير دسته بندي كرد:

ريسك­هاي زمان بندي پروژه: عدم تكميل فعاليت­ها در محدوده­هاي زماني برآورد شده و يا ريسك­هاي مربوط به وابستگي­هاي منطقي در شبكه.

ريسك­هاي هزينه پروژه : عدم تكميل فعاليتها با بودجة در نظر گرفته شده.

ريسك­هاي محدودة پروژه: ريسك­هاي مربوط به تغييرات در محدوده، و يا نياز به اصلاحات براي دستيابي به اقلام تحويلي موردنياز.

ريسك­هاي كيفيت : شكست در تكميل فعاليت­ها با سطح عملكرد فني يا كيفي مورد نياز و يا به طور ساده شكست در برآورده كردن انتظارات مشتري.

به منظور شناسايي ريسك و پاسخ دهي به آن، مناسب ترين رويكرد ، تعيين گروههاي ريسك بر اساس منشأ آن ها، (به جاي تأثير آنها)ست، به عنوان مثال: ريسك­هاي خارجي و غيرقابل پيش­بيني: تغييرات در قوانين، بلاياي طبيعي.ريسك­هاي خارجي و قابل پيش­بيني: ريسك­هاي بازار، تورم، دسترسي به منابع اوليه. ريسك­هاي داخلي و غير فني: مديريت، زمان بندي. ريسك هاي فني: تعييرات در فناوري، عملكرد، مسايل طراحي. ريسك هاي حقوقي: مجوز ها، حق امتياز، مسايل قراردادي.

ريسك را همچنين مي­توان براساس قسمتي كه ريسك را كنترل ميكند، طبقه بندي كرد. كنترل در سازمان مدير پروژه مي­تواند به صورت داخلي يا خارجي، يا حقوقي (قانوني) باشد. ريسك­هاي داخلي مي­توانند فني و يا غيرفني باشند. ريسك­هاي خارجي مي­توانند قابل پيش بيني و يا غير قابل پيش بيني باشند. ريسك­هاي حقوقي مي­توانند ناشي از قانون و مقررات باشند.

 طراحی ساختار شكست ريسك كارخانه چاي آمارد صومعه سرا  

با توجه به فعالیتهای كارخانه چاي صومعه سرا ساختار شکست ریسک به دو دسته ريسكهاي مديريتي و خارجي جهت استفاده طراحی و تعریف شد.

جدول ساختار شكست ريسك كارخانه چاي صومعه سرا (RBS)

ريسك هاي مديريتي

1.حوزه سازمان

1.مالي، اعتباري

2.منابع

3.امنيت

2.حوزه ريسك هاي مشتري

1.ارتباطات مشتري و بهره بردار

2.موارد قراردادي

3.تعريف خواسته ها و پايداري آنها

4.منابع

5.امنيت

6.سياست ها و رويه ها

3.حوزه ريسك هاي پروژه و مديريت پروژه

1.ساختار سازماني

2.فرايندهاي پشتيباني تجاري (ارتباطات، تحويل، تغيير كار، مشخصات)

3.تهيه برنامه زماني

4.تهيه طرح توسعه

5.نحوه نظارت و هدايت

6.تهيه برنامه هزينه ها

7.مديريت تبادلات

8.فعاليت هاي كاهش ريسك

4.حوزه ريسك هاي مديريت فني

1.ساختار سازماني

2.توسعه برنامه هزينه اي

3.سيستم هاي نگهداري

4.منابع

5.توسعه برنامه زماني

6.برنامه ريزي مربوط

5.حوزه ريسك هاي محيط پشتيباني

1.محيط كاري

2.فرهنگ ايمني

3.ساخت و توليد

 ريسك هاي خارجي

1.حوزه ريسك هاي زيست محيطي

1.كيفيت هوا

2.آب

3.خاك

4.گياهان و فضاي سبز

5.زمين

2.حوزه ريسك هاي فرهنگي كشوري

1.خواسته هاي قانوني

2.خواسته هاي دولتي

3.حوزه ريسكهاي اقتصادي

1.نرخ مبادله ارز

2.چرخه تجاري/بازار

3.شاخص هاي اقتصاد كلان

4.شاخص هاي اقتصاد خرد

5.سياست هاي مالي

6.تورم

7.نرخ بيكاري

8.اعتبارات

9.مقررات و ضوابط حسابداري

10.اهداف و تأثير توليد ناخالص داخلي

4.حوزه ريسك هاي سهامداران

1.امتيازات

2.جهت گيري ها

5.حوزه ريسك هاي دستگاه هاي قانوني

1.الزامات آتش نشاني

2.برنامه ريزي

6.حوزه ريسك هاي پيمانكاري جزء

1.سابقه

2.مهارت

3.ساختار سازماني

4.منابع

5.تهيه برنامه زماني

6.پشتيباني محلي

7.حوزه ريسك هاي خدماتي

1.آب

2.برق

3.فاضلاب

4.مواد اوليه و خام

5.سوخت

8.حوزه ريسك هاي فناوري

1.الزامات فناوري

2.دقت فناوري سخت افزاري

3.كاربرد فناوري نرم افزاري

4.راه اندازي سيستم جديد

5.خارج كردن فناوري قديمي

برگرفته شده از  شماره سي و نهم هفته نامه گيل رخ
تاريخ انتشار :شنبه يازدهم ارديبهشت

علیرضا حیدری، فاطمه بوذري.

دکتری کاربردی مدیریت عالی کسب وکار DBA